Επισκεφθήκαμε το Ελσίνκι, στη Φιλανδία, με στόχο να διαπιστώσουμε ιδίοις όμμασι τι είναι αυτό που καθιστά το φιλανδικό εκπαιδευτικό σύστημα τόσο ξεχωριστό και να ανακαλύψουμε πρακτικές που θα μπορούσαμε να αξιοποιήσουμε και στο δικό μας σχολείο.
Έχοντας δει πλήθος φωτογραφιών σχολείων στο διαδίκτυο, ανυπομονούσαμε να βρεθούμε σε εντυπωσιακούς και καλαίσθητους χώρους, ειδικά σχεδιασμένους για τα παιδιά. Πιστεύαμε –ίσως ήμασταν και σίγουροι– ότι θα αντικρίζαμε έναν εκπαιδευτικό και παιδαγωγικό «παράδεισο». Ωστόσο, οι προσδοκίες μας διαψεύστηκαν, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά το κτιριολογικό κομμάτι. Αναμφίβολα υπήρχαν σύγχρονα και ιδιαίτερα όμορφα εκπαιδευτικά συγκροτήματα, υπήρχαν όμως και σχολεία τα οποία, σε επίπεδο υποδομών, τα ελληνικά σχολεία θα μπορούσαν άνετα να συναγωνιστούν.
Αυτό που τελικά μας εντυπωσίασε βαθύτατα δεν ήταν τα κτίρια ούτε οι εσωτερικοί χώροι. Ήταν κάτι πολύ πιο ουσιαστικό: το γεγονός ότι το παιδί βρίσκεται στην ανώτερη αξιακή θέση της φιλανδικής κοινωνίας.
Στη Φιλανδία, κάθε παιδί, από τον βρεφικό σταθμό μέχρι και το πανεπιστήμιο, δικαιούται δωρεάν γεύματα (πρωινό, δεκατιανό, μεσημεριανό και απογευματινό), τα οποία παραδίδονται μαγειρεμένα στον εκάστοτε χώρο. Το ίδιο σύστημα συνεχίζει να λειτουργεί και το καλοκαίρι, όταν τα σχολεία είναι κλειστά: τα γεύματα μεταφέρονται στις παιδικές χαρές, όπου μπορούν να σιτιστούν δωρεάν και ηλικιωμένοι, χωρίς εισοδηματικά κριτήρια. Με αυτόν τον τρόπο, ενισχύεται η επαφή της νέας γενιάς με άτομα μεγαλύτερης ηλικίας και καλλιεργείται η κοινωνική συνοχή.
Τα παιδιά είναι εξαιρετικά σημαντικά για τη φιλανδική κοινωνία. Και αυτό δεν αποδεικνύεται μόνο υλικά, αλλά κυρίως ουσιαστικά, μέσα από τη φιλοσοφία που διαπερνά ολόκληρο το εκπαιδευτικό σύστημα.
Αυτό που πήραμε μαζί μας και σκοπεύουμε να εφαρμόσουμε και στο σχολείο μας αφορά τον τρόπο με τον οποίο οι εκπαιδευτικοί μιλούν και σκέφτονται για τα παιδιά. Σύμφωνα με τη φιλανδική νομοθεσία, απαγορεύεται οποιοσδήποτε εκπαιδευτικός να εκφραστεί αρνητικά για ένα παιδί. Ακόμη και μεταξύ τους, οι εκπαιδευτικοί συζητούν για έναν μαθητή με γνώμονα το πώς μπορούν να τον υποστηρίξουν.
Για παράδειγμα, ένας Φιλανδός εκπαιδευτικός δεν θα πει σε έναν γονέα, ούτε θα γράψει σε μια αξιολόγηση, ότι το παιδί «δεν κάνει ωραία γράμματα». Αντίθετα, θα επισημάνει ότι χρειάζεται ο ίδιος να δώσει συγκεκριμένες ασκήσεις ώστε να βελτιωθεί ο γραφικός του χαρακτήρας. Η διαφορά μπορεί να φαίνεται μικρή, όμως είναι ουσιαστική.
Αυτό ακριβώς μας έκανε ιδιαίτερη εντύπωση και γι’ αυτό ζητήσαμε από μια Διευθύντρια Σχολικής Μονάδας, με μεγάλη εμπειρία στο φιλανδικό σύστημα, να επισκεφθεί το σχολείο μας και να μας επιμορφώσει πάνω σε αυτή τη φιλοσοφία. Τελικά, δεν είναι τα λόγια που κάνουν τη διαφορά, αλλά η στάση και η ευθύνη που αναλαμβάνει ο εκπαιδευτικός. Στην πρώτη περίπτωση το πρόβλημα αποδίδεται στο παιδί· στη δεύτερη –τη φιλανδική– ο εκπαιδευτικός αναζητά τον τρόπο να βοηθήσει τον μαθητή να εξελιχθεί.
